Dok\u0142adny mechanizm choroby nie jest w pe\u0142ni poznany. W literaturze naukowej wymienia si\u0119 mo\u017cliwe czynniki \u017cywieniowe, \u015brodowiskowe, genetyczne, a tak\u017ce stres jako element wsp\u00f3\u0142dzia\u0142aj\u0105cy w patogenezie.<\/p>\n
U kot\u00f3w nadczynno\u015b\u0107 tarczycy najcz\u0119\u015bciej wynika z rozrostu tkanki tarczycy \u2014 zazwyczaj w postaci \u0142agodnej przerostowej (hiperplazji) lub gruczolaka (adenoma) tarczycy. Nowotwory z\u0142o\u015bliwe s\u0105 znacznie rzadsze i wyst\u0119puj\u0105 u oko\u0142o 2% przypadk\u00f3w. Te zmiany w tkance gruczo\u0142u najcz\u0119\u015bciej nie potrzebuj\u0105 stymulacji od TSH (hormonu przysadkowego) i mog\u0105 zwi\u0119ksza\u0107 produkcj\u0119 hormon\u00f3w tarczycy (T3 oraz T4) pomimo niskiego poziomu TSH.<\/p>\n
W wielu pracach przegl\u0105dowych zwraca si\u0119 uwag\u0119, \u017ce u kot\u00f3w z nadczynno\u015bci\u0105 tarczycy bardzo cz\u0119sto wsp\u00f3\u0142istnieje przewlek\u0142a choroba nerek (CKD \u2013 chronic kidney disease), co komplikuje przebieg i leczenie tej choroby.<\/p>\n
Hormony tarczycy oddzia\u0142uj\u0105 na wiele uk\u0142ad\u00f3w w organizmie, dlatego objawy nadczynno\u015bci mog\u0105 by\u0107 bardzo zr\u00f3\u017cnicowane. Najcz\u0119stsze z nich to:<\/p>\n
Rozpoznanie nadczynno\u015bci tarczycy opiera si\u0119 na wywiadzie, badaniu klinicznym oraz badaniu poziomu hormon\u00f3w tarczycy. U niekt\u00f3rych kot\u00f3w wykonuje si\u0119 tak\u017ce USG narz\u0105du, aby okre\u015bli\u0107 lokalizacj\u0119 lub rozleg\u0142o\u015b\u0107 zmian w strukturze.<\/p>\n
Badanie hormon\u00f3w tarczycy we krwi<\/strong><\/p>\n Przy nadczynno\u015bci u kot\u00f3w ocenia si\u0119 g\u0142\u00f3wnie st\u0119\u017cenie hormonu T4 (tyroksyny) w surowicy \u2014 to podstawowe badanie przesiewowe. W ponad 90% przypadk\u00f3w stwierdza si\u0119 podwy\u017cszone T4. Oznaczenie obejmuje zar\u00f3wno hormon zwi\u0105zany z bia\u0142kami (total T4, tT4), jak i frakcj\u0119 woln\u0105 (free T4, fT4) \u2014 czyli biologicznie nieaktywn\u0105 i aktywn\u0105 \u0142\u0105cznie.<\/p>\n Tyroksyna (T4) ca\u0142kowita (tT4) <\/strong>jest to najcz\u0119\u015bciej wykonywany i kluczowy test w diagnostyce nadczynno\u015bci tarczycy. U oko\u0142o 90% kot\u00f3w z nadczynno\u015bci\u0105 tarczycy st\u0119\u017cenie T4 ca\u0142kowitego jest podwy\u017cszone. St\u0119\u017cenie T4 mo\u017ce pozosta\u0107 w zakresie g\u00f3rnej normy u kot\u00f3w we wczesnym stadium choroby lub u kot\u00f3w z innymi chorobami (np. nerek, w\u0105troby, cukrzyc\u0105), kt\u00f3re obni\u017caj\u0105 tT4 ca\u0142kowite. Gdy wynik tT4 jest wysoki \u2014 rozpoznanie jest zwykle oczywiste, natomiast przy wyniku prawid\u0142owym lub granicznym, wymagane s\u0105 dodatkowe badania.<\/p>\n Tyroksyna wolna (fT4)<\/strong> oznacza tylko frakcj\u0119 biologicznie aktywn\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce wnika\u0107 do kom\u00f3rek i wywo\u0142ywa\u0107 efekt metaboliczny. U cz\u0119\u015bci kot\u00f3w z nadczynno\u015bci\u0105 tarczycy tT4 mo\u017ce by\u0107 w normie, ale fT4 jest podwy\u017cszone \u2013 to pomaga ujawni\u0107 wczesn\u0105 lub maskowan\u0105 posta\u0107 choroby. W diagnostyce zawsze powinno si\u0119 interpretowa\u0107 fT4 w po\u0142\u0105czeniu z tT4 i objawami klinicznymi.<\/p>\n Tr\u00f3jjodotyronina (T3) <\/strong>nie jest rutynowo u\u017cywana w diagnostyce kociej nadczynno\u015bci tarczycy. Jej st\u0119\u017cenie pozostaje prawid\u0142owe w wielu przypadkach kociej nadczynno\u015bci tarczycy.<\/p>\n Tyreotropina (TSH)<\/strong> jest rzadziej pomocna przy diagnostyce ze wzgl\u0119du wcze\u015bniej wspomnian\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107 nowopowsta\u0142ych kom\u00f3rek tarczycy od jej dzia\u0142ania. Cz\u0119\u015bciej oznacza si\u0119 j\u0105 przy ocenie skuteczno\u015bci leczenia.<\/p>\n W leczeniu nadczynno\u015bci tarczycy u kot\u00f3w dost\u0119pnych jest kilka g\u0142\u00f3wnych metod \u2014 ka\u017cda ma swoje zalety i ograniczenia. Wyb\u00f3r zale\u017cy od stanu og\u00f3lnego kota, chor\u00f3b wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych, mo\u017cliwo\u015bci finansowych i preferencji w\u0142a\u015bciciela.<\/p>\n Usuni\u0119cie tarczycy<\/strong> i terapia radiojodem <\/strong>s\u0105 uznawane za leczenie definitywne<\/strong>, poniewa\u017c ca\u0142kowicie usuwaj\u0105 lub niszcz\u0105 zmienion\u0105 tkank\u0119 nowotworow\u0105 tarczycy, co prowadzi do trwa\u0142ego wyleczenia nadczynno\u015bci.<\/p>\n Z kolei leki przeciwtarczycowe<\/strong> i diety niskojodowe<\/strong> s\u0105 skuteczne tylko w utrzymywaniu prawid\u0142owego poziomu T\u2084 w surowicy, o ile s\u0105 stosowane ci\u0105gle i systematycznie \u2014 dlatego uznaje si\u0119 je za leczenie paliatywne<\/strong> (objawowe).<\/p>\n Zastosowanie jednej z tych metod mo\u017ce by\u0107 korzystne na pocz\u0105tku leczenia \u2014 pozwala z\u0142agodzi\u0107 objawy sercowe i metaboliczne oraz da\u0107 czas w\u0142a\u015bcicielowi na podj\u0119cie decyzji, przygotowa\u0107 kota do zabiegu lub ustabilizowa\u0107 jego stan przed terapi\u0105 radiojodem.<\/p>\n Wa\u017cne jest jednak, aby opiekunowie kota rozumieli, \u017ce ani leczenie farmakologiczne, ani dietetyczne nie usuwaj\u0105 przyczyny choroby \u2014 czyli gruczolakowatej hiperplazji lub nowotworu tarczycy. Guz pozostaje, a choroba jest post\u0119puj\u0105ca.<\/p>\n Leki przeciw\u00adtarczycowe<\/strong><\/p>\n Leki przeciwtarczycowe s\u0105 najcz\u0119\u015bciej stosowan\u0105 metod\u0105 leczenia nadczynno\u015bci tarczycy u kot\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie. S\u0105 to leki, kt\u00f3re hamuj\u0105 produkcj\u0119 hormon\u00f3w tarczycy (np. Metimazol). D\u0142ugoterminowe leczenie farmakologiczne najlepiej sprawdza si\u0119 u starszych kot\u00f3w, kt\u00f3re prawdopodobnie nie b\u0119d\u0105 \u017cy\u0142y wystarczaj\u0105co d\u0142ugo, aby guz znacznie si\u0119 powi\u0119kszy\u0142 lub uleg\u0142 z\u0142o\u015bliwej transformacji, oraz u kot\u00f3w z umiarkowan\u0105 lub ci\u0119\u017ck\u0105 chorob\u0105 wsp\u00f3\u0142istniej\u0105c\u0105, kt\u00f3ra skraca oczekiwan\u0105 d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia. Jest to r\u00f3wnie\u017c leczenie z wyboru, gdy w\u0142a\u015bciciele odmawiaj\u0105 terapii definitywnej (chirurgii lub radiojodu). Takie leczenie nie wymaga specjalnych zapleczy technicznych, a tak\u017ce jego koszty s\u0105 stosunkowo niskie. Pozwala to na kontrol\u0119 choroby, ale nie stanowi trwa\u0142ego jej wyleczenia. Taka terapia nie jest w\u00f3wczas przyczynowe, wymaga \u015bcis\u0142ej wsp\u00f3\u0142pracy w\u0142a\u015bciciela<\/strong>, regularnych bada\u0144 kontrolnych<\/strong> i monitorowania parametr\u00f3w biochemicznych<\/strong>.<\/p>\n Terapia jodem radioaktywnym<\/strong><\/p>\n Radiojod jest powszechnie uwa\u017cany za z\u0142oty standard leczenia kot\u00f3w z nadczynno\u015bci\u0105 tarczycy. Terapia jodem-131 ma wiele zalet w por\u00f3wnaniu z innymi metodami leczenia. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 specjalist\u00f3w uznaje j\u0105 za metod\u0119 z wyboru ze wzgl\u0119du na jej charakter leczniczy: wysok\u0105 skuteczno\u015b\u0107 (>95%), nieinwazyjno\u015b\u0107, nisk\u0105 cz\u0119sto\u015b\u0107 powik\u0142a\u0144 oraz d\u0142u\u017cszy czas prze\u017cycia.<\/p>\n Kt\u00f3re koty powinny by\u0107 leczone radiojodem?<\/strong> Warunkiem zastosowania tej terapii jest stabilny stan zdrowia kota. Zwierz\u0119ta z klinicznie istotn\u0105 lub niestabiln\u0105 chorob\u0105 uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia, nerek, przewodu pokarmowego, chorobami endokrynnymi (np. cukrzyc\u0105) lub neurologicznymi mog\u0105 nie by\u0107 dobrymi kandydatami, szczeg\u00f3lnie ze wzgl\u0119du na konieczno\u015b\u0107 d\u0142u\u017cszej hospitalizacji po podaniu radiojodu. Dla w\u0142a\u015bcicieli, kt\u00f3rzy nie s\u0105 w stanie podawa\u0107 kotu tabletek, r\u00f3wnie\u017c ta metoda leczenia mo\u017ce nie by\u0107 najlepsza z powodu ryzyka jatrogennej niedoczynno\u015bci tarczycy, kt\u00f3ra wymaga\u0142aby codziennej (i zwykle do\u017cywotniej) suplementacji lewoskr\u0119tnej tyroksyny.<\/p>\n Operacja chirurgiczna<\/strong><\/p>\n Tyreoidektomia chirurgiczna jest bardzo skuteczn\u0105, definitywn\u0105 metod\u0105 leczenia kot\u00f3w z nadczynno\u015bci\u0105 tarczycy. Do\u015bwiadczony chirurg mo\u017ce z du\u017c\u0105 precyzj\u0105 usun\u0105\u0107 ca\u0142\u0105 zmienion\u0105 chorobowo tkank\u0119 tarczycy, zachowuj\u0105c przy tym co najmniej jeden czynny gruczo\u0142 przytarczyczny. Poniewa\u017c u oko\u0142o 65% kot\u00f3w zmiany nowotworowe dotycz\u0105 obu p\u0142at\u00f3w tarczycy, wi\u0119kszo\u015b\u0107 pacjent\u00f3w wymaga obustronnej tyreoidektomii.<\/p>\n Aby zmniejszy\u0107 ryzyko jatrogennej niedoczynno\u015bci przytarczyc, mo\u017cna zastosowa\u0107 zabieg dwuetapowy \u2013 z odroczeniem drugiej operacji o oko\u0142o 4 tygodnie. Pozwala to na ponowne ukrwienie i regeneracj\u0119 tkanek przytarczyc po pierwszym zabiegu, ale wymaga drugiego znieczulenia og\u00f3lnego.<\/p>\n Z uwagi na post\u0119puj\u0105cy charakter choroby, m\u0142odsze i zdrowe koty najlepiej leczy\u0107 definitywnie \u2013 poprzez chirurgiczne usuni\u0119cie zmienionej tkanki tarczycy. Skuteczno\u015b\u0107 wyleczenia t\u0105 metod\u0105 jest bardzo wysoka (>90%). Zabieg wymaga kr\u00f3tkiej hospitalizacji, a st\u0119\u017cenie hormon\u00f3w tarczycy (T4, T3) wraca do normy w ci\u0105gu 24\u201348 godzin, co czyni j\u0105 najszybszym sposobem kontroli nadczynno\u015bci tarczycy.<\/p>\n Wielu w\u0142a\u015bcicieli obawia si\u0119 znieczulenia i operacji, zw\u0142aszcza gdy kot jest w podesz\u0142ym wieku lub cierpi na choroby towarzysz\u0105ce (np. nerek czy serca). Zabieg wi\u0105\u017ce si\u0119 z ryzykiem powik\u0142a\u0144, cho\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich wyst\u0119puje rzadko. Dlatego przed podj\u0119ciem decyzji o leczeniu chirurgicznym, lekarz weterynarii powinien szczeg\u00f3\u0142owo om\u00f3wi\u0107 z w\u0142a\u015bcicielem wszystkie potencjalne wady i korzy\u015bci<\/strong>.<\/p>\n Dieta ograniczaj\u0105ca jod<\/strong><\/p>\n Istnieje tak\u017ce podej\u015bcie dietetyczne \u2014 ograniczenie jodu w diecie, co mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 na produkcj\u0119 hormon\u00f3w tarczycy. Metoda ta jest bardziej kontrowersyjna i nie zawsze wystarczaj\u0105ca jako jedyna forma leczenia.<\/p>\n Bardzo istotnym elementem skutecznej terapii jest monitorowanie stanu tarczycy po leczeniu \u2014 zbyt intensywne leczenie mo\u017ce prowadzi\u0107 do niedoczynno\u015bci tarczycy, co r\u00f3wnie\u017c wp\u0142ywa niekorzystnie na funkcj\u0119 nerek i og\u00f3ln\u0105 kondycj\u0119 zwierz\u0119cia. Po rozpoznaniu nadczynno\u015bci konieczne jest wykonanie badania echokardiograficznego serca by oceni\u0107 czy w sercu s\u0105 obecne zmiany patologiczne. Monitoruje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c poziom ci\u015bnienia, gdy\u017c nadczynno\u015b\u0107 tarczycy mo\u017ce prowadzi\u0107 do nadci\u015bnienia t\u0119tniczego<\/strong>.<\/p>\n Objawy choroby serca \u2014 takie jak tachykardia, szmery, arytmie czy przerost kom\u00f3r \u2014 s\u0105 dobrze znanym nast\u0119pstwem nadczynno\u015bci tarczycy. Cz\u0119sto\u015b\u0107 wyst\u0119powania tzw. tyreotoksycznej choroby serca<\/strong> ro\u015bnie wraz z nasileniem nadczynno\u015bci. W jednym z bada\u0144 wsp\u00f3\u0142istniej\u0105ce choroby serca stwierdzono u 37% kot\u00f3w z \u0142agodn\u0105 postaci\u0105 choroby i a\u017c u 71% z ci\u0119\u017ck\u0105 postaci\u0105. Objawy niewydolno\u015bci serca (np. duszno\u015b\u0107) wyst\u0119powa\u0142y u 16% kot\u00f3w z ci\u0119\u017ck\u0105 chorob\u0105, podczas gdy w \u0142agodnych przypadkach nie obserwowano ich wcale.<\/p>\n Nadczynno\u015b\u0107 tarczycy i przewlek\u0142a choroba nerek (PChN)<\/strong> to dwa powszechnie wyst\u0119puj\u0105ce schorzenia u starszych kot\u00f3w. Dlatego nie jest zaskoczeniem, \u017ce cz\u0119sto wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puj\u0105 one u tego samego zwierz\u0119cia. Nadczynno\u015b\u0107 tarczycy zwi\u0119ksza przep\u0142yw krwi przez nerki oraz wsp\u00f3\u0142czynnik filtracji k\u0142\u0119buszkowej (GFR). To podwy\u017cszone GFR mo\u017ce \u201emaskowa\u0107\u201d istniej\u0105c\u0105 ju\u017c niewydolno\u015b\u0107 nerek, poniewa\u017c obni\u017ca st\u0119\u017cenia mocznika i kreatyniny w surowicy, mimo obecno\u015bci \u0142agodnej lub umiarkowanej choroby nerek. Dodatkowo obni\u017cona masa mi\u0119\u015bniowa, cz\u0119sto spotykana u kot\u00f3w z nadczynno\u015bci\u0105 tarczycy, r\u00f3wnie\u017c przyczynia si\u0119 do ni\u017cszych warto\u015bci kreatyniny (poniewa\u017c kreatynina pochodzi z metabolizmu mi\u0119\u015bniowego). Ponadto, po skutecznym leczeniu nadczynno\u015bci mo\u017ce doj\u015b\u0107 do ujawnienia lub pogorszenia przewlek\u0142ej choroby nerek, co wp\u0142ywa na rokowanie.<\/p>\n W przypadku odpowiednio prowadzonego leczenia, wiele kot\u00f3w z nadczynno\u015bci\u0105 tarczycy mo\u017ce mie\u0107 dobr\u0105 jako\u015b\u0107 \u017cycia przez kilka lat. Jednak rokowanie zale\u017cy od wielu czynnik\u00f3w: wieku kota, stopnia choroby tarczycy, obecno\u015bci choroby nerek lub serca, sposobu leczenia i jego skuteczno\u015bci.<\/p>\n Bardzo wa\u017cne jest, \u017ceby opiekun kota z nadczynno\u015bci\u0105 tarczycy pami\u0119ta\u0142 o:<\/p>\n Nadczynno\u015b\u0107 tarczycy u kot\u00f3w to powa\u017cna, lecz w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w mo\u017cliwa do kontrolowania choroba \u2014 szczeg\u00f3lnie, gdy zostanie wykryta wcze\u015bnie. Dzi\u0119ki post\u0119powi w diagnostyce i leczeniu, koty chore na nadczynno\u015b\u0107 tarczycy mog\u0105 \u017cy\u0107 wiele lat przy dobrej jako\u015bci \u017cycia. Kluczowe jest jednak uwzgl\u0119dnienie potencjalnych wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych chor\u00f3b, odpowiednie dobranie terapii oraz regularne badania kontrolne.<\/p>\n \u0179r\u00f3d\u0142a:<\/strong><\/p>\n Hyperthyroidism in Cats: Considering the Impact of Treatment Modality on Quality of Life for Cats and Their Owners<\/a><\/p>\n Hyperthyroid cats and their kidneys: a literature review<\/a><\/p>\n 2016 AAFP Guidelines for the Management of Feline Hyperthyroidism<\/a><\/p>\nLeczenie<\/h3>\n
\nWi\u0119kszo\u015b\u0107 endokrynolog\u00f3w uwa\u017ca t\u0119 terapi\u0119 za metod\u0119 z wyboru dla kot\u00f3w z nadczynno\u015bci\u0105 tarczycy, ze wzgl\u0119du na brak powa\u017cnych powik\u0142a\u0144 i wysok\u0105 skuteczno\u015b\u0107. Leczenie radiojodem nale\u017cy zdecydowanie rozwa\u017cy\u0107 u wszystkich nowo zdiagnozowanych kot\u00f3w, kt\u00f3re prawdopodobnie b\u0119d\u0105 \u017cy\u0142y ponad 2\u20133 lata. Terapia polega na napromieniowaniu i zniszczeniu czynnego guzka lub guzk\u00f3w tarczycy, zapobiegaj\u0105c progresji choroby w ci\u0105gu miesi\u0119cy lub nawet lat.<\/p>\nSpecjalne wyzwania i kwestie powi\u0105zane<\/h3>\n
Prognoza i rola opiekuna<\/h3>\n
\n