<\/p>\n
Czy zwierz\u0119 jest rzecz\u0105?<\/strong> To pytanie, kt\u00f3re dla wielu z nas wydaje si\u0119 oczywiste, w rzeczywisto\u015bci otwiera fascynuj\u0105c\u0105 dyskusj\u0119 o statusie prawnym naszych czworono\u017cnych (i nie tylko) towarzyszy. Odpowied\u017a mo\u017ce Was zaskoczy\u0107!<\/p>\n Prawo a ochrona zwierz\u0105t<\/p><\/div>\n Jest, czy nie jest? A je\u015bli nie jest, to czym lub kim w zasadzie w \u015bwietle prawa jest? Jak w przypadku du\u017cej liczby zagadnie\u0144 prawnych \u2013 sprawa jest nieco skomplikowana. Co wi\u0119cej, w odpowiedzi na to pytanie zawodna mo\u017ce by\u0107 nasza intuicja.<\/p>\n Z jednej strony zerkamy na drzemi\u0105cego na naszych kolanach ukochanego Mruczka – jak on mia\u0142by by\u0107 rzecz\u0105? A z drugiej strony, kupili\u015bmy dziecku niedawno chomika. A skoro kupili\u015bmy, to mo\u017ce jednak zwierz\u0119 to rzecz? Przecie\u017c kupuje si\u0119 rzeczy\u2026<\/p>\n Z pomoc\u0105 w rozwik\u0142aniu tego dylematu przychodzi nam Ustawa o ochronie zwierz\u0105t z 1997 roku<\/a><\/strong> , kt\u00f3ra ju\u017c w pierwszym artykule jasno i wyra\u017anie stwierdza, \u017ce:<\/p>\n \u201eZwierz\u0119, jako istota \u017cyj\u0105ca, zdolna do odczuwania cierpienia, nie jest rzecz\u0105.”<\/em><\/p><\/blockquote>\n A ponadto, \u017ce \u201ecz\u0142owiek jest mu winien poszanowanie, ochron\u0119 i opiek\u0119”<\/em>. W tym miejscu nasz Mruczek zamrucza\u0142 z zadowoleniem, ale nam nie daje jednak spokoju kwestia tego kupionego niedawno chomika.<\/p>\n Zagadk\u0119 wyja\u015bnia kolejne postanowienie tej samej ustawy \u2013 \u201ew sprawach nieuregulowanych w ustawie do zwierz\u0105t stosuje si\u0119 odpowiednio przepisy dotycz\u0105ce rzeczy”<\/strong>.<\/p>\n Zdecydowanie nie. Ustawa przes\u0105dza jednoznacznie, \u017ce zwierz\u0119 rzecz\u0105 nie jest. O co w takim razie chodzi z tym \u201eodpowiednim stosowaniem przepis\u00f3w dotycz\u0105cych rzeczy”? W tym zakresie kluczem jest s\u0142owo \u201eodpowiednio”<\/strong>.<\/p>\n Odpowiednio, czyli z uwzgl\u0119dnieniem innych przepis\u00f3w w tym tego, kt\u00f3ry wyra\u017anie wskazuje, \u017ce zwierz\u0119 rzecz\u0105 nie jest. To tak, jak wskazanie, \u017ce \u201edo hulajn\u00f3g stosujemy odpowiednio przepisy dotycz\u0105ce rower\u00f3w” nie oznacza, \u017ce hulajnogi to rowery. A to, \u017ce chomika mo\u017cna kupi\u0107, nie czyni z niego rzeczy.<\/p>\n Warto wiedzie\u0107:<\/strong> Przepisy dotycz\u0105ce zwierz\u0105t i ich traktowania nie s\u0105 jednolite w odniesieniu do r\u00f3\u017cnych ich rodzaj\u00f3w. Podstawowe kategorie to: zwierz\u0119ta domowe, zwierz\u0119ta gospodarskie i zwierz\u0119ta dziko \u017cyj\u0105ce, jak te\u017c zwierz\u0119ta bezdomne i zwierz\u0119ta laboratoryjne. Wszystkie te kategorie \u0142\u0105czy jednak co najmniej jedna kwestia \u2013 w rozumieniu prawa nie s\u0105 rzeczami.<\/p>\n<\/div>\n Do czasu wej\u015bcia w \u017cycie obecnej ustawy obowi\u0105zywa\u0142o rozporz\u0105dzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 1928 roku. Tyle, \u017ce to rozporz\u0105dzenie odnosi\u0142o si\u0119 zasadniczo tylko do zakazu zn\u0119cania si\u0119 nad zwierz\u0119tami i w og\u00f3le nie odnosi\u0142o si\u0119 do okre\u015blenia, czym zwierz\u0119ta w sensie prawnym s\u0105.<\/p>\n Z braku takiej regulacji przyjmowa\u0142o si\u0119, \u017ce s\u0105 zasadniczo po prostu rzecz\u0105, tyle \u017ce zas\u0142uguj\u0105c\u0105 na szczeg\u00f3ln\u0105 ochron\u0119 prawn\u0105 przed okrutnym traktowaniem. Dopiero ustawa z 1997 roku wprowadzi\u0142a tzw. \u201edereifikacj\u0119”<\/strong>, czyli odprzedmiotowienie zwierz\u0105t.<\/p>\n Pewne kontrowersje wzbudza zapis Ustawy o ochronie zwierz\u0105t, zgodnie z kt\u00f3rym \u201eustawa reguluje post\u0119powanie ze zwierz\u0119tami kr\u0119gowymi”. Takie sformu\u0142owanie mog\u0142oby bowiem sugerowa\u0107, \u017ce ustawa i ochronne przepisy w ustawie przewidziane nie dotycz\u0105 bezkr\u0119gowc\u00f3w.<\/p>\n Szczeg\u00f3lnie istotne s\u0105 tu dwa rodzaje zwierz\u0105t:<\/p>\n Zdaniem komentator\u00f3w oraz zgodnie z co najmniej jednym orzeczeniem S\u0105du Najwy\u017cszego, Ustawa o ochronie zwierz\u0105t dokona\u0142a \u201eodprzedmiotowienia” wszystkich zwierz\u0105t<\/strong>, a nie tylko kr\u0119gowc\u00f3w. Szczeg\u00f3\u0142owe zasady ochrony przewidziane w ustawie odnosz\u0105 si\u0119 natomiast g\u0142\u00f3wnie do zwierz\u0105t kr\u0119gowych.<\/p>\n Skoro ju\u017c wiemy, czym zwierz\u0119ta w sensie prawnym nie s\u0105, mo\u017cna sobie zada\u0107 pytanie \u2013 czym w takim razie s\u0105? Je\u015bli nie s\u0105 przedmiotem, to mo\u017ce s\u0105 podmiotem prawa, podobnie jak ludzie?<\/p>\n Ot\u00f3\u017c nie do ko\u0144ca.<\/strong> W obecnym stanie prawnym zwierz\u0119 nie jest podmiotem prawa w znaczeniu przyj\u0119tym w prawie cywilnym i konstytucyjnym \u2013 nie ma zdolno\u015bci prawnej, nie jest \u201eosob\u0105” ani stron\u0105 stosunk\u00f3w prawnych. Jak zauwa\u017cono \u2013 obecne regulacje nie dotycz\u0105 de facto praw zwierz\u0105t, tylko prawa dotycz\u0105cego zwierz\u0105t.<\/p>\n S\u0105d Najwy\u017cszy syntetycznie podsumowa\u0142 sytuacj\u0119 prawn\u0105:<\/p>\n \u201eUstawa o ochronie zwierz\u0105t […] dokona\u0142a wprawdzie dereifikacji, odprzedmiotowienia, zwierz\u0105t, i to wszystkich, a nie tylko kr\u0119gowych […], ale nie oznacza jednak nadal ich prawnej personifikacji, cho\u0107 nie jest tak\u017ce tylko techniczno-prawnym wyodr\u0119bnieniem ich z grona rzeczy.”<\/em><\/p><\/blockquote>\n Innymi s\u0142owy \u2013 zwierz\u0119 nie jest w og\u00f3le przedmiotem materialnym, ale istot\u0105 \u017cyj\u0105c\u0105, zdoln\u0105 do odczuwania cierpienia<\/strong> i jako takie wy\u0142\u0105czone jest z klasy przedmiot\u00f3w materialnych.<\/p>\n Prawo w zakresie post\u0119powania ze zwierz\u0119tami nak\u0142ada powinno\u015bci i zakazy na ludzi, ale nie przyznaje praw ani osobowo\u015bci prawnej samym zwierz\u0119tom.<\/p>\n Przyk\u0142adowo: to, \u017ce prawo pod gro\u017ab\u0105 negatywnych konsekwencji nak\u0142ada na mnie obowi\u0105zek zapewnienia naszemu Mruczkowi odpowiedniej karmy, nie oznacza, \u017ce Mruczkowi zosta\u0142o przyznane ustawowe prawo do pe\u0142nej miski, kt\u00f3re m\u00f3g\u0142by ode mnie egzekwowa\u0107. Chocia\u017c… m\u00f3wi\u0105c \u017cartobliwie, to mo\u017ce nie najlepszy przyk\u0142ad, bo do\u015bwiadczenie \u017cyciowe podpowiada, \u017ce akurat domowe Mruczki s\u0105 \u015bwi\u0119cie przekonane o prawie do pe\u0142nej miski i s\u0105 doskona\u0142e w samodzielnym dochodzeniu tych praw! \ud83d\ude0a<\/p>\n Wa\u017cne:<\/strong> To, co zwyczajowo okre\u015bla si\u0119 jako \u201eprawa zwierz\u0105t”, jest w istocie zbiorem obowi\u0105zk\u00f3w ludzi i pa\u0144stwa wobec zwierz\u0105t oraz uprawnie\u0144 ludzi i organizacji do dzia\u0142ania w interesie zwierz\u0105t. To nie zwierz\u0119ta, ale ludzie s\u0105 adresatem tych przepis\u00f3w.<\/p>\n<\/div>\n Kolejn\u0105 kwesti\u0105 jest to, czy samo zwierz\u0119 mo\u017ce mie\u0107 status pokrzywdzonego. Zgodnie z art. 49 \u00a71 kodeksu post\u0119powania karnego pokrzywdzonym jest \u201eosoba fizyczna lub prawna, kt\u00f3rej dobro prawne zosta\u0142o bezpo\u015brednio naruszone lub zagro\u017cone przez przest\u0119pstwo”.<\/p>\n Czyli nie samo zwierz\u0119. Status prawny poszkodowanego b\u0119dzie mie\u0107 zazwyczaj w\u0142a\u015bciciel lub posiadacz zwierz\u0119cia, a w niekt\u00f3rych sytuacjach \u201eorganizacja spo\u0142eczna, kt\u00f3rej statutowym celem jest ochrona zwierz\u0105t”.<\/p>\n Polska nie jest w swoim ustawodawstwie odosobniona \u2013 wpisuje si\u0119 w g\u0142\u00f3wny nurt zmian w prawnym podej\u015bciu do zwierz\u0105t, zachodz\u0105cych na przestrzeni ostatnich kilkudziesi\u0119ciu lat. Systemy prawne na ca\u0142ym \u015bwiecie:<\/p>\n W niekt\u00f3rych systemach prawnych pojawiaj\u0105 si\u0119 precedensy w postaci przyznawania \u201einnego rodzaju” podmiotowo\u015bci prawnej istotom innym ni\u017c ludzie, czy nawet ca\u0142ym ekosystemom, takim jak rzeka. W Polsce co pewien czas powraca pomys\u0142 przyznania odr\u0119bnej osobowo\u015bci rzece Odrze, celem lepszej ochrony prawnej ca\u0142ego ekosystemu.<\/p>\n Tocz\u0105 si\u0119 na \u015bwiecie dyskusje dotycz\u0105ce przyznania szczeg\u00f3lnego statusu \u201eosoby nie ludzkiej” niekt\u00f3rym gatunkom, jak na przyk\u0142ad delfiny. Przy okazji, w ostatnim czasie dosz\u0142a jeszcze do tego dyskusja, czy w przysz\u0142o\u015bci nie b\u0119dzie trzeba stworzy\u0107 osobnej kategorii prawnej dla samo\u015bwiadomych sztucznych inteligencji.<\/p>\n Aspekt praktyczny braku podmiotowo\u015bci prawnej dobrze wida\u0107 przy dziedziczeniu. Co jaki\u015b czas \u015bwiat medi\u00f3w obiegaj\u0105 informacje, \u017ce jaka\u015b znana osoba \u201ezapisa\u0142a maj\u0105tek swojemu ukochanemu psu”.<\/p>\n Zgodnie z moj\u0105 wiedz\u0105, nie jest to jednak obecnie mo\u017cliwe chyba w \u017cadnym kraju \u015bwiata, a z pewno\u015bci\u0105 nie w Polsce.<\/strong> Mo\u017cna zabezpieczy\u0107 los psa po naszej \u015bmierci na r\u00f3\u017cne sposoby, ale to nie on b\u0119dzie w\u0142a\u015bcicielem i dysponentem pozostawionych w tym celu \u015brodk\u00f3w i nie on zdecyduje, co ma si\u0119 z nimi z kolei sta\u0107 po jego odej\u015bciu.<\/p>\n Skoro ustalili\u015bmy, \u017ce zwierz\u0119 nie jest rzecz\u0105, ale \u201eodpowiednio” stosujemy do niego przepisy o rzeczach \u2013 co to oznacza w praktyce?<\/p>\n W praktyce oznacza to, \u017ce przy ka\u017cdej kwestii, kt\u00f3ra zwykle dotyczy rzeczy, b\u0119dziemy si\u0119 musieli zastanowi\u0107, czy i w jakim zakresie b\u0119dzie mog\u0142a mie\u0107 zastosowanie do zwierz\u0119cia. Przyk\u0142adowo:<\/p>\n Prawa i obowi\u0105zki w\u0142a\u015bciciela psa<\/p><\/div>\n Odpowiedzi na wiele z tych pyta\u0144 wynika\u0107 b\u0119d\u0105 z Ustawy o ochronie zwierz\u0105t lub innych ustaw szczeg\u00f3lnych. Ale nie na ka\u017cde i nie w ka\u017cdych okoliczno\u015bciach. Powstaje wiele sytuacji w\u0105tpliwych, gdzie rozstrzygni\u0119cia trzeba dokona\u0107 z uwzgl\u0119dnieniem og\u00f3lnej zasady, \u017ce cz\u0142owiek \u201ejest zwierz\u0119tom winien poszanowanie, ochron\u0119 i opiek\u0119”.<\/p>\n No i do tego dochodzi jeszcze jedno zasadnicze pytanie \u2013 czy ustawowe zasady ochrony s\u0105 takie same dla ka\u017cdego zwierz\u0119cia, dla ka\u017cdego gatunku? Nasze do\u015bwiadczenie \u017cyciowe podpowiada, \u017ce pewnie nie. Inaczej podchodzimy do kota, inaczej do konia, inaczej do jelenia, a jeszcze inny jest los myszek w laboratorium czy kr\u00f3w w gospodarstwie.<\/p>\n W zale\u017cno\u015bci od tego, do kt\u00f3rej grupy zalicza si\u0119 dane zwierz\u0119, odpowied\u017a na wcze\u015bniejsze pytania mo\u017ce by\u0107 troch\u0119 inna. Co prawda prawo ustanawia generaln\u0105 zasad\u0119, \u017ce cz\u0142owiek jest zwierz\u0119ciu \u201ewinien poszanowanie, ochron\u0119 i opiek\u0119” a \u201eka\u017cde zwierz\u0119 wymaga humanitarnego traktowania”, ale ca\u0142o\u015b\u0107 regulacji ma charakter \u201ehumanocentryczny”<\/strong>.<\/p>\n Oznacza to, \u017ce prawo dzieli zwierz\u0119ta na kategorie i rodzaje o r\u00f3\u017cnych wymogach w zakresie ich traktowania \u015bci\u015ble wed\u0142ug tego, jakie relacje i funkcje dana kategoria pe\u0142ni wzgl\u0119dem ludzi (zwierz\u0119ta domowe, gospodarskie, wykorzystywane do cel\u00f3w rozrywkowych, laboratoryjne, wolno \u017cyj\u0105ce itd.).<\/p>\n Jak orzek\u0142 Wojew\u00f3dzki S\u0105d Administracyjny w Lublinie:<\/p>\n \u201eTen sam gatunek zwierz\u0119cia (np. \u015bwinia domowa) mo\u017ce by\u0107 zwierz\u0119ciem chowanym dla mi\u0119sa, hodowlanym (w celu dalszego rozmna\u017cania) lub domowym. Pies trzymany na placu, kt\u00f3rego ma pilnowa\u0107 przed intruzami, jest zwierz\u0119ciem u\u017cytkowym. Trzymany w obej\u015bciu gospodarstwa rolnego nadal pe\u0142ni rol\u0119 u\u017cytkow\u0105, a zwierz\u0119ciem domowym staje si\u0119 dopiero z chwil\u0105 nawi\u0105zania wi\u0119zi emocjonalnych pomi\u0119dzy cz\u0142owiekiem i zwierz\u0119ciem.”<\/em><\/p><\/blockquote>\n Dwa zwierz\u0119ta, ten sam gatunek, inne zasady post\u0119powania i ochrony.<\/p>\n Zgodnie z obecnie obowi\u0105zuj\u0105cym w Polsce prawem zwierz\u0119 rzecz\u0105 zdecydowanie nie jest<\/strong>. Jest definiowane jako istota \u017cyj\u0105ca, zdolna do odczuwania cierpienia, do kt\u00f3rej stosujemy przepisy dotycz\u0105ce rzeczy, ale tylko w kwestiach nieuregulowanych w ustawie i tylko \u201eodpowiednio”.<\/p>\n Kluczowe wnioski:<\/strong><\/p>\n Og\u00f3lny kierunek zmian w polskim prawie jest jednak wyra\u017any \u2013 z biegiem lat coraz wi\u0119cej regulacji wspiera dobrostan zwierz\u0105t i ich \u201eodprzedmiotowienie”<\/strong>. Jak te\u017c wida\u0107 po obecnie trwaj\u0105cych pracach legislacyjnych, proces ten ca\u0142y czas trwa.<\/p>\n Ekspert: Piotr Wieczorkiewicz, radca prawny <\/strong><\/p>\n Masz pytania dotycz\u0105ce statusu prawnego zwierz\u0105t? Podziel si\u0119 nimi w komentarzach!<\/em><\/p>\n \ud83d\udcda Przeczytaj r\u00f3wnie\u017c:<\/strong><\/p>\n Ekspert: Piotr Wieczorkiewicz, radca prawny Czy zwierz\u0119 jest rzecz\u0105? To pytanie, kt\u00f3re dla wielu z nas wydaje si\u0119 oczywiste, w rzeczywisto\u015bci otwiera fascynuj\u0105c\u0105 dyskusj\u0119 o statusie prawnym naszych czworono\u017cnych (i nie tylko) towarzyszy. Odpowied\u017a mo\u017ce Was zaskoczy\u0107! Zwierz\u0119 \u2013 rzecz czy nie rzecz? Jest, czy nie jest? A je\u015bli nie jest, to czym lub kim […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":729169,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1507],"tags":[1512,1513,1509,1514,1508,1510,1511],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pethelp.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/726833"}],"collection":[{"href":"https:\/\/pethelp.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pethelp.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pethelp.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pethelp.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=726833"}],"version-history":[{"count":35,"href":"https:\/\/pethelp.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/726833\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":729278,"href":"https:\/\/pethelp.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/726833\/revisions\/729278"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pethelp.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/729169"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pethelp.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=726833"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pethelp.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=726833"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pethelp.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=726833"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Zwierz\u0119 \u2013 rzecz czy nie rzecz?<\/h2>\n
![\"Pies](\"https:\/\/pethelp.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/pies_kot_prawo.png\")
<\/a>Czy to oznacza, \u017ce zwierz\u0119 to troch\u0119 rzecz, a troch\u0119 nie?<\/h3>\n
Co by\u0142o przed 1997 rokiem?<\/h2>\n
Czy wszystkie zwierz\u0119ta zosta\u0142y \u201eodprzedmiotowione”?<\/h2>\n
\n
Czym w takim razie jest zwierz\u0119?<\/h2>\n
Co na to S\u0105d Najwy\u017cszy?<\/h3>\n
Czy zwierz\u0119 mo\u017ce by\u0107 podmiotem prawa?<\/h2>\n
A co z pokrzywdzeniem?<\/h3>\n
Jak jest w innych krajach?<\/h2>\n
\n
Czy to si\u0119 zmieni w przysz\u0142o\u015bci?<\/h3>\n
Czy zwierz\u0119 mo\u017ce dziedziczy\u0107?<\/h2>\n
Jak przepisy o rzeczach stosowa\u0107 \u201eodpowiednio”?<\/h2>\n
\n
<\/a>Czy prawo tak samo traktuje wszystkie zwierz\u0119ta?<\/h2>\n
Przyk\u0142ad z orzecznictwa<\/h3>\n
Podsumowanie<\/h2>\n
\n
\n\n