Pies i kot budzą w nocy. Kiedy zmiana rytmu snu jest objawem choroby?

Artykuł PETHELP · aktualizacja 27 lipca 2026 · czas czytania około 7 minut

Pobudka o piątej rano, miauczenie pod drzwiami sypialni, pies krążący po domu w środku nocy. Większość opiekunów uznaje to za charakter zwierzaka albo własny problem z niewyspaniem. Tymczasem rytm dobowy psa i kota jest jednym z najlepszych wskaźników tego, co dzieje się z ich zdrowiem, zwłaszcza u seniora.

Dlaczego pies budzi się o Twojej godzinie, a kot o swojej?

Krótka odpowiedź: pies dostraja rytm dobowy do rytmu opiekuna, dlatego budzi się o godzinie, o której wstajesz Ty. Kot ma własny rytm łowiecki z dwoma szczytami aktywności, około 5:00 i około 21:00, i nie zmienia go pod człowieka.

W styczniu 2025 roku w czasopiśmie PLOS One opublikowano badanie, w którym psom założono akcelerometry i sprawdzono, co stanie się po jesiennej zmianie czasu. Pytanie było proste: czy psy obudzą się według słońca, czy według zegarka opiekuna?

Wygrał zegarek opiekuna. Psy towarzyszące nie zmieniły wzorca aktywności względem wschodu słońca. Dostosowały się do nowej godziny pobudki człowieka. Co ciekawe, psy zaprzęgowe, żyjące w innym trybie, przestawiły się praktycznie od razu.

Z kotem sprawa wygląda inaczej. Kot ma dwa własne szczyty aktywności: około dwudziestej pierwszej i około piątej rano (Applied Animal Behaviour Science, 2023). To rytm łowiecki powiązany ze zmierzchem i świtem, a nie złośliwość ani wyłącznie głód.

Warto też odłożyć popularne przekonanie, że „kot jest zwierzęciem nocnym”. Współczesna nauka uważa podział na zwierzęta dzienne i nocne za nieadekwatny w przypadku kota.

Ile śpi pies, a ile kot?

Krótka odpowiedź: dla dorosłego psa badania podają od około 10 do 14 godzin na dobę, zależnie od metody pomiaru, a sen jest podzielony na kilkadziesiąt krótkich epizodów. Nie ma jednej wiarygodnej liczby, dlatego ważniejsza od średniej jest zmiana względem własnej normy zwierzęcia.

Tu potrzebna jest uczciwość: nie ma jednej liczby. Różne badania podają dla dorosłego psa wartości od około 10 do 14 godzin na dobę, w zależności od metody pomiaru. Inaczej wypada sen mierzony akcelerometrem, inaczej raportowany przez opiekunów.

Klasyczne badanie Adamsa i Johnsona (Applied Animal Behaviour Science, 1993) na psach miejskich pokazało średnio 23 epizody snu i czuwania w ciągu ośmiu godzin nocy, przy pojedynczym cyklu rzędu kilkunastu minut snu i kilku minut czuwania. Innymi słowy: pies fizjologicznie nie „przesypia nocy jednym ciągiem” tak, jak wyobraża sobie człowiek.

Sen kota także dzieli się na cykle przeplatane krótkimi wybudzeniami, dlatego kot potrafi drzemać kilkanaście razy w ciągu dnia i mimo to być w pełni gotowy do działania o świcie.

Kiedy nocna pobudka to nawyk, a nie problem zdrowotny

Krótka odpowiedź: jeśli zachowanie narastało powoli, a zmiana rutyny (późniejszy posiłek, zabawa przed snem, stałe pory) przynosi poprawę w ciągu kilku tygodni, to najprawdopodobniej wyuczony nawyk. Jeśli pojawiło się nagle albo nie reaguje na zmianę rutyny, trzeba sprawdzić zdrowie.

Jest scenariusz, który zna niemal każdy opiekun. Zwierzak budzi o piątej, człowiek wstaje i nasypuje karmę, żeby wrócić do łóżka. W tym momencie pobudka przestaje być kwestią rytmu, a staje się wyuczonym zachowaniem.

Najbardziej podstępny jest mechanizm nagradzania nieregularnego. Zachowanie nagradzane raz na jakiś czas, czyli raz wstaniesz, a raz nie, jest znacznie trudniejsze do wygaszenia niż nagradzane zawsze. Zwierzak nie wie, czy dziś się uda, więc próbuje codziennie. Warto też pamiętać, że nawet zdenerwowanie i skarcenie jest dla zwierzęcia interakcją społeczną, czyli formą uwagi.

Jeśli zmiana rutyny przynosi poprawę w ciągu kilku tygodni, prawdopodobnie mieliśmy do czynienia z nawykiem. Jeśli nie przynosi żadnej poprawy albo zachowanie pojawiło się nagle, trzeba pomyśleć o zdrowiu.

Kiedy zmiana rytmu snu jest objawem choroby

Krótka odpowiedź: u psa i kota w wieku seniora nagła zmiana rytmu snu bywa pierwszym objawem zaburzeń poznawczych albo choroby internistycznej. U psów co najmniej jeden objaw zaburzeń poznawczych ma 28% zwierząt w wieku 11-12 lat i 68% w wieku 15-16 lat. U kota nocna wokalizacja każe pomyśleć o nadciśnieniu, nadczynności tarczycy, chorobie nerek, bólu i utracie wzroku.

To najważniejsza część tego artykułu. U starszego psa i kota zaburzony rytm snu bardzo często nie jest kwestią charakteru, lecz pierwszym widocznym objawem choroby.

U psa: zespół zaburzeń poznawczych

Objawy zaburzeń poznawczych u psów są znacznie częstsze, niż sądzi większość opiekunów.

Najbardziej poruszające dane przyniosło badanie EEG zespołu Mondino i Olby (North Carolina State University, 2023), w którym psom mierzono aktywność mózgu podczas snu. U psów z zespołem zaburzeń poznawczych zanika głęboki sen wolnofalowy oraz faza REM. Zamiast fal charakterystycznych dla snu głębokiego mózg emituje fale typowe dla czuwania.

W praktyce oznacza to, że u psa seniora „więcej leżenia” nie musi oznaczać „więcej snu”, a nocne krążenie po domu bywa skutkiem tego, że regeneracja w nocy po prostu nie zachodzi.

U kota: nocna wokalizacja to rzadko kaprys

Zaburzenia poznawcze dotyczą także kotów, a częstość rośnie wraz z wiekiem podobnie jak u psów.

W badaniu Černej i współpracowników (Animals, 2020) przeanalizowano grupę kotów z nasiloną wokalizacją nocną. Według opiekunów przyczyną była najczęściej dezorientacja (40,5%) oraz szukanie uwagi (40,5%), rzadziej szukanie zasobu, na przykład jedzenia (16,2%), a najrzadziej ból (2,7%). Blisko 65% opiekunów uważało, że przyczyn było więcej niż jedna.

U kota seniora nocne miauczenie każe też pomyśleć o chorobach internistycznych: nadciśnieniu, nadczynności tarczycy, chorobie nerek, bólu oraz utracie wzroku. Nadciśnienie u kota może prowadzić do odwarstwienia siatkówki, a nagła utrata wzroku daje dezorientację i lęk, zwłaszcza w nocy.

Jak przygotować się do wizyty

Lekarz weterynarii nie zobaczy w gabinecie tego, co dzieje się w Waszym domu o trzeciej nad ranem. Dlatego najbardziej pomaga kilka dni obserwacji zapisanych w prosty sposób:

• o której zwierzak zasypia i o której się budzi,
• ile razy w nocy wstaje i co wtedy robi: chodzi, wokalizuje, szuka wody, prosi o jedzenie,
• czy zmieniła się ilość wypijanej wody i oddawanego moczu,
• czy zmieniło się zachowanie w ciągu dnia: apetyt, chęć do zabawy, orientacja w domu,
• krótkie nagranie telefonem, jeśli zachowanie jest trudne do opisania.

Przy podejrzeniu problemu internistycznego u zwierzęcia w wieku seniora punktem wyjścia są zwykle badania krwi i moczu, a w zależności od obrazu także pomiar ciśnienia, ocena tarczycy, badanie okulistyczne lub diagnostyka obrazowa.

Profilaktyka: łatwiej zauważyć zmianę, gdy jest punkt odniesienia

Największą wartością regularnych badań u zwierzęcia seniora nie jest sam wynik, lecz możliwość porównania. Wynik krwi z dziś ma inną wartość diagnostyczną, jeśli obok leży wynik z zeszłego roku.

Listę placówek znajdziesz na pethelp.pl/placowki.

Najczęstsze pytania